• NL
• FR
• EN
• DE

Heeft racisme een ander gezicht gekregen?

21 maart 2010: Internationale Dag Tegen Racisme
Hebben we in ons land te maken met meer of minder racisme? Hoe evolueert de perceptie van Belgen over minderheden? En omgekeerd? Ter gelegenheid van de Internationale Dag Tegen Racisme maakt het Centrum voor gelijkheid van kansen en voor racismebestrijding (het Centrum) een stand van zaken op

De cijfergegevens voor 2009 wijzen op een toename van 18% meldingen op een jaar tijd. Het is moeilijk te peilen of dit ligt aan een reële toename van racisme in de samenleving of aan het feit dat slachtoffers van discriminatie steeds beter hun rechten kennen en zo sneller geneigd zijn dit te melden. In elk geval moeten we deze statistieken nuanceren.

Als men de analyse maakt van de perceptie van de minderheidsgroepen over de meerderheidsgroep in onze samenleving, krijgt men echter een ander verhaal. Zo vindt 48% van de ondervraagde personen¹ van vreemde origine dat de houding van Belgen tegenover hen een beetje (32%) of zelfs veel (16%) verbeterd is tegenover een paar jaar terug. 42% vindt zelfs dat hun eigen houding tegenover Belgen erop vooruit is gegaan. Er zijn echter merkbare verschillen binnen de verschillende ondervraagde etnische groepen. Zo vindt 35% van de ondervraagde Maghrebijnen dat de houding van Belgen tegenover hen “iets minder goed” is (22%) of zelfs “veel minder goed” (13%). Bij andere minderheidsgroepen ligt het percentage negatieve meningen op 15%. Verder merkt men ook een zekere hardnekkigheid in de vooroordelen die de verschillende minderheidsgroepen tegenover elkaar hebben.

Een tweede belangrijke evolutie is de rol van het internet. Volgens de cijfers van het Centrum is het internet geëvolueerd van een uitlaatklep voor latent racisme tot het belangrijkste medium voor racistische en haatdragende boodschappen. Eén op vier meldingen over racisme bij het Centrum is gerelateerd aan het internet. Dit bevestigt de trend van 2008.

Werkgelegenheid volgt kort op het internet, met bijna 20% van de meldingen van 2009. Cijfers en percepties sluiten hier nauw op elkaar aan. 65% van de ondervraagde personen van vreemde origine heeft inderdaad het gevoel gediscrimineerd of minder goed behandeld te zijn inzake werkgelegenheid. 52% van de Belgen die ondervraagd werden naar hun percepties van minderheden (IPSOS-studie² ) erkennen dat zij moeilijkere toegang hebben tot de arbeidsmarkt.

Een derde tendens die steeds meer bevestigd wordt: de raakvlakken tussen de meldingen ‘racisme’ en ‘religieuze overtuigingen’ zijn talrijker dan voordien en het onderscheid tussen deze twee criteria vervaagt. Waar meldingen vroeger veeleer getuigden van een ‘klassiek racisme’ (gebaseerd op de criteria zogenaamd ras of huidskleur), weerspiegelen ze nu meer de multiculturaliteit, het antisemitisme en de islamofobie (dit concept moet evenwel erg voorzichtig geïnterpreteerd worden³ ). Het is belangrijk erop te wijzen dat de piek van meldingen over antisemitisme die begin 2009 – als gevolg van wat er toen gebeurde in Gaza – waargenomen werd, niet voortgezet werd in de daaropvolgende trimesters.

Aanvaarding en contact

Concluderend kan men stellen dat, indien men de vergelijking tussen de percepties van Belgen en minderheden maakt, er twee zaken opvallen. Ten eerste, de aanvaarding van de diversiteit blijft zowel bij de Belgen als bij de minderheden ambivalent. Hoewel de meerderheid van de ondervraagden de aanwezigheid van verschillende culturen als een verrijking van onze samenleving beschouwt, ondervinden ze toch meer moeilijkheden om dit theoretische concept in hun dagelijks leven in de praktijk om te zetten. Zo zou 29% van de Belgen het (zeer) storend vinden als hun zoon met een persoon van een minderheidsgroep zou trouwen. Parallel, zou 33% van de ondervraagde personen van vreemde origine (helemaal) geen Belgische partner in de familie aanvaarden…

Een tweede belangrijk punt is dat het contact tussen de Belgen en de minderheden uitzonderlijk en bijna exclusief formeel blijft. Meer dan 55% van de Belgen bevestigt nooit contact te hebben met personen van minderheden en amper 1% bevestigt regelmatig contact te hebben. Toch tonen deze twee studies aan dat hoe frequenter het contact, des te toleranter de houding tegenover ‘de ander’ wordt.

[1] Hoe beleven etnische minderheden hun situatie in België. IRB-studie (november 2009 – publicatie januari 2010). Deze studie werd uitgevoerd in het kader van de ‘Rondetafels van de Interculturaliteit’
[2] Hoe tolerant zijn Belgen ten opzichte van etnische minderheden? Studie ISPOS (maart 2009).
[3] Cf. jaarverslag Discriminatie / Diversiteit 2008 van het Centrum, p 57,