Individuele vrijheid en artikel 759 van het Gerechtelijk Wetboek

Artikel 759 Ger.wb.

“De toehoorders wonen de zittingen bij met ongedekten hoofde, eerbiedig en stilzwijgend”.

Wat betekent “met ongedekten hoofde”?

Houdt dit een verbod in voor de beklaagden en de personen die de zittingen bijwonen om religieuze veruiterlijkingen te dragen (hoofddoek, kippa,…)?

Volgens het arrest van het Grondwettelijk Hof dd. 17 januari 2008

In zake: de situatie van een man die weigerde zijn muts af te nemen voor de correctionele rechtbank van Antwerpen. Hij wordt vervolgd op grond van artikel 759 Ger.wb. De redenen die aan de grond van zijn weigering liggen zijn van medische aard maar de rechtbank stelt een prejudiciële vraag aan het Grondwettelijk Hof, aangezien mensen deze weigering vaak ook stoelen op religieuze motieven.

De correctionele rechtbank stelt de volgende vraag: « Schendt artikel 759 van het Gerechtelijk Wetboek de artikelen 10 en 11 van de Grondwet indien het zo wordt geïnterpreteerd dat het de toehoorders en beklaagden verboden is de zittingen bij te wonen wanneer zij een hoofddeksel dragen, ook wanneer dit hoofddeksel een uiting is van hun religieuze overtuiging ? »

>> Standpunt van de Ministerraad:

• De verplichting om het hoofddeksel af te nemen vervat in artikel 759 houdt het verbod in om gelijk welk hoofddeksel te dragen, religieus geïnspireerd of niet (hoofddoek, kippa,…)
   
• Dit verbod doet geen afbreuk aan de principes van gelijkheid tussen burgers en vrijheid van eredienst want:
  
  • Het verbod is voorzien in een wettekst.
     
  • De wet streeft een legitiem doel na: zorgen voor het goede verloop van de zitting.
     
  • De wet heeft geen buitensporige gevolgen: ze verbiedt niet dat mensen verschijnen of een zitting bijwonen, daarenboven is het recht om te verschijnen niet absoluut en mag de rechter het weigeren.
     
  • De zitting is geen plaats voor beoefening van de eredienst.
     
  • De onpartijdige en onafhankelijke werking van het gerecht mag gebeuren ten koste van de uitoefening van een eredienst zowel door de rechtsonderhorigen als door de magistraat.
     
  • De verbodsmaatregel roept geen onderscheid van behandeling in op grond van een “relevant / pertinent” criterium: voor de ministerraad moet men kunnen nagaan of de weigering om zijn hoofddeksel af te nemen werkelijk religieus van aard is om er rekening mee te kunnen houden.

>>  Beslissing van het Hof:

weigering om de prejudiciële vraag te onderzoeken aangezien in de situatie die de Antwerpse correctionele rechtbank voorlegt geen enkel godsdienstig motief werd ingeroepen om de weigering te rechtvaardigen.

>> Het advies van het Centrum:

Wat betreft artikel 759 Ger.wb.:

Volgens het Centrum dient de beperkte draagwijdte van dit artikel herbevestigd te worden: het betreft enkel het verloop van de zitting, zonder verband met de religieuze veruiterlijkingen, de neutraliteit en de vrijheid van godsdienst.

Het doel van deze maatregel is enkel de eerbied ten aanzien van de rechtbank te waarborgen: – “respect en stilte”, zijn goedkeuring of afkeuring niet uiten, niet onderbreken of bijvoorbeeld een “zotskap” dragen.

De maatregel werd getroffen in 1876 in een heel andere culturele context. De bedoeling was niet dat vrouwen hun hoofddeksel zouden uitdoen. Zich ontdekken betekende: zijn hoed afnemen.
Dus dit artikel geeft de magistraat geen instrument om het dragen van religieuze veruiterlijkingen tijdens de zitting te verbieden.

Draagwijdte van het principe van neutraliteit in de gerechtelijke orde:

•  de verplichting tot neutraliteit treft enkel ambtenaren in contact met het publiek en die een minimum aan gezag uitoefenen: rechter, griffier,…
   
• deze verplichting doelt niet op de personen die de zitting bijwonen: gewone burgers moeten enkel respect betuigen en stil zijn, maar ze mogen religieuze veruiterlijkingen dragen: hoofddoek, kippa, zonder dat ze hiermee een inbreuk plegen op de regels van de zitting.