Jaarverslag Migratie 2013

In de eerste plaats verandering. Door reglementering die in 2013 werd aangenomen en in 2014 in werking zijn getreden, is het ‘federale Centrum voor de analyse van de migratiestromen, de bescherming van de grondrechten van de vreemdelingen en de strijd tegen de mensenhandel’ (het Federaal Migratiecentrum) de opvolger van het Centrum voor gelijkheid van kansen en voor racismebestrijding geworden voor wat zijn bevoegdheden over migratie betreft.

Die ontwikkeling past in de uitvoering van de internationale verplichtingen van België en zijn verschillende entiteiten, zowel wat de verplichting betreft om een Nationale Instelling voor de Rechten van de Mens op te richten of aan te wijzen als met betrekking tot de Europese verplichting om een orgaan ter bevordering van gelijke kansen in het leven te roepen. Om aan deze tweede verplichting te beantwoorden, hebben acht parlementen via een samenwerkingsakkoord een Interfederaal Centrum voor gelijke kansen en bestrijding van discriminatie en racisme opgericht. Dit nieuwe orgaan vervult voortaan de taken in verband met discriminatie en gelijke kansen die vroeger aan het oude Centrum voor gelijkheid van kansen waren toevertrouwd.

Hoewel België nog altijd niet over een echte nationale mensenrechteninstelling beschikt, voert het federale Migratiecentrum zijn opdrachten volledig onafhankelijk uit en vormt het er ontegensprekelijk een onderdeel van, naast andere bestaande instellingen.

Hier treedt de continuïteit op het voorplan. De structuur mag dan wel gewijzigd zijn, de opdrachten werden bevestigd: toezien op de naleving van de grondrechten van de vreemdelingen en de overheid nader informeren over de aard en de omvang van de migratiestromen.

Wat het eerste aspect betreft, is het Centrum, steunend op zijn accreditatie als nationale mensenrechteninstelling met een statuut B door de Verenigde Naties, in 2013 bijzonder actief geweest. Zijn deskundigheid op het gebied van administratieve detentie en de verwijdering van vreemdelingen, alsook zijn analyse van de actuele vragen over de grondrechten van de vreemdelingen in België vormen de kern van de bijdragen die het aan het Comité tegen Foltering van de Verenigde Naties (CAT) en het Europees Comité voor de Preventie van Foltering en Onmenselijke of Vernederende Behandeling of Bestraffing (CPT) heeft bezorgd. Daarnaast heeft het eveneens een parallel rapport ingediend bij het Comité ter uitbanning van raciale discriminatie (CERD) en werd het gehoord door de Europese Commissie tegen racisme en onverdraagzaamheid (ECRI).

De eerbiediging van de grondrechten krijgt een bijkomende dimensie ten tijde van economische crisis, aangezien de conjunctuur soms wordt gebruikt om maatregelen te rechtvaardigen die de rechten van migranten, vluchtelingen of EU-burgers aantasten, met inbegrip van de rechten van personen die zich in een precaire situatie bevinden. Wanneer de balans wordt opgemaakt van de diverse – zowel individuele als structurele – dossiers die het Centrum in 2013 opvolgde, komt het Centrum tot een zeer opmerkelijke vaststelling: het heeft een grote toename vastgesteld van maatregelen, zoals ministeriële instructies, protocollen tussen administraties of omzendbrieven, die de kern van de grondrechten van bepaalde doelgroepen raken, terwijl het voor de goedkeuring van dit type maatregelen aangewezen zou zijn om voor regelgevende of wettelijke normen te opteren die krachtiger zijn (ministeriële besluiten, koninklijke besluiten of zelfs wetten) en vooral ook openbaar.

Het Centrum heeft ook vastgesteld dat in 2013 een aantal verbintenissen niet werden nagekomen. Zo heeft België het voornemen nog niet verwezenlijkt dat in het regeerakkoord van 1 december 2011 is opgenomen, om “de immigratiewetgeving [te coördineren] in een ‘immigratiewetboek’ met duidelijke bepalingen die voor iedereen goed begrijpbaar zijn.” Ten slotte, hoewel de bevoegdheidsoverdracht voor economische migratie naar de gewesten nu in de wet is opgenomen, moet deze nog in vele aspecten worden geconcretiseerd en blijven belangrijke vragen vooralsnog onbeantwoord. Ook de bevoegdheidsoverdracht voor studiemigratie (via de uitwerking van een studiekaart door de gemeenschappen) wacht nog op concretisering.

België is een migratieland. Uit de cijfers over de stromen die in dit jaarverslag worden voorgesteld, blijkt dat er in 2012 ongeveer 250.000 migratiebewegingen (immigratie en emigratie samen) hebben plaatsgevonden en dat er een daling werd vastgesteld van het aantal binnenkomsten op het Belgische grondgebied. De analyse van de migratiestromen toont aan dat deze veel complexer en genuanceerder zijn dan wat de media of de politieke debatten laten uitschijnen.

Omdat België een migratieland is, heeft het een echt migratiebeleid nodig. Een dergelijk beleid zou op vier pijlers moeten kunnen stoelen. Het zou mission-based moeten zijn en op een gedragen visie en duidelijke doelstellingen berusten die ter kennis van iedereen worden gebracht en het voorwerp kunnen uitmaken van een publiek debat. Het zou rights-based zijn omdat het alle grondrechten ten volle zou eerbiedigen. Daarenboven zou het tools-based kunnen zijn, omdat het met doeltreffende, solide en passende instrumenten wordt gevoerd. Tot slot zou het evidence-based zijn, omdat het gestoeld is op een goede kennis van de fenomenen die het moet beheren en in staat moet zijn om de effecten van het beleid te meten.

Het ‘Jaarverslag Migratie’ behoudt zijn gebruikelijke structuur: cijfers, Europese en nationale beleidsevoluties, de uitdieping van een thematiek per hoofdstuk, de voorstelling van aanbevelingen en bijdragen van deskundigen.

Wij hopen met het jaarverslag dat u onder ogen hebt eens te meer bij te dragen tot de uitwerking van een migratiebeleid dat een beter inzicht geeft in de migratierealiteit en de eerbiediging van de grondrechten vooropstelt.

U kunt de digitale versie van het ‘Jaarverslag Migratie’ hieronder downloaden. Wij wensen u een aangename lectuur.